کتاب «سور بز» یا «جشن بز نر» ماریو بارگاس یوسا

کتاب The Feast of the Goat با عنوان اصلی La fiesta del chivo کتابی است از ماریو بارگاس یوسا کتابی است که نخستین بار در سال ۲۰۰۰ منتشر شد و یک سال بعد هم به زبان انگلیسی در اختیار خوانندگان همه دنیا قرار گرفت.

ترجمه خوب عبدالله کوثری  توسط انتشارات علم منتشر شد و البته جاهد جهانشاهی‌ هم ترجمه دیگری از کتاب دارد.


«هرکه با شمشیر زندگی کند، با شمشیر هم می‌میرد.»

این را ما نمی‌گوییم، بلکه «اورانیا» زن چهل و نه ساله و شوربخت زمان «سوربز» به پدر پیر و مفلوکش-سناتور اگوستین کابرال، ملقب به «عقل کل»- می‌گوید. منتها بسیار دیر.

اولین نشانهٔ این ادعا، خود زندگانی تباه شده اورانیای نگون‌بخت، این زن تهی شده از شور زندگی، که بعد از سی و پنج سال، به زادگاهش، «دومینیکن»، بازگشته است تا دلیل جفاهای بسیار پدر را در حکومت دیکتاتور «بورخیو»، ملقب به «بز» دریابد.

یوسا نیز از همین نقطه آغاز می‌کند، و خواننده را با اورانیا، همراه می‌کند، تا شاهد اشتیاق غم‌بار او باشد. اما دیری نمی‌گذرد که سلسله رخدادهای بعدی رمان-که تا حد غیر معقولی می‌رود تا مسئله اورانیا را از یاد و خاطر ما ببرد- نشان می‌دهد که یوسا، عزم کرده که بسیار جامع‌تر از اینها عمل کند؛ و قصد آن دارد که پرده از روی بسیار ناهنجاری‌های جامعه‌ای که زیر یوغ حکومتی دیکتاتورانه است بردارد.

یوسا در این رمان به نحوی هنرمندانه، روزگار تیرهٔ مردمانی را تصویر می‌کند که از بدیهی‌ترین حقوق اوّلیّه انسانی‌شان نیز محروم‌اند. از این‌رو، این حرف اورانیا، حرف بسیار سنجیده و خوش نشسته‌ای در جان اثر است، که با اندکی جرح و تعدیل، می‌توان آن را به کلّ رمان تعمیم داد. و بی‌گمان، مدّ نظر یوسا نیز، جز این نبوده است.

رمان «سوربز» را می‌توان جزو معدود رمانهای سیاسی موفقّی دانست که پرداختی بسیار هنرمندانه و بی خل و خلاشه دارد. چرا که نویسنده، به خلاف دیگر نویسندگان و رمان‌های سیاسی در دام اعمال نظرگاه سیاسی خشک خود، گرفتار نیامده، و توانسته است بی‌آنکه ردّ پایی از خود در رمان برجا گذارد و یا به طرفداری از باورهای متعصبّانه‌ای دست بزند، طرحی در خورد اعتنا دراندازد. کاری که فقط از معدود نویسندگانی صاحب نام در حدّ یوسا ساخته است.

«…بالاخره توانستی سر دربیاوری که چطور میلیون‌ها آدم، له شده زیر بار تبلیغات و نبود اطلاعات، خو کرده به توّحش به زور تلقین و انزوا، محروم از اراده آزاد و حتّی کنجکاوی، به سبب ترس و عادت به بردگی و چاپلوسی، قادر بودند «تروخیو» را پرستش کنند. نه اینکه فقط از او بترسند. بلکه دوستش داشته باشند، همان‌طور که بچه‌ها بالاخره دلبسته پدر و مادر مقتدر می‌شوند. به خودشان می‌باورانند که شلاق و کتک به صلاحشان است، محض خیرخواهی است.»

در دومینیکن و در آمریکای لاتین دهه ۴۰‌-۵۰‌، باورهایی این‌چنین، خود به تنهایی گواه موقعیت و سطح نگرش مردمان رمان است.

هواداران تروخیو، آنانی را که صلاح تأدیب پدرانه را، به شرح فوق باور نکنند و یا بدان اعتراض داشته باشند، ابتدا با جمله‌ای نغز چون آنان «که نه زیر آفتاب ما به دنیا آمدند و نه زیر مهتاب ما رنج برده‌اند»، یکسر به کناری می‌نهند تا بعدها به نوعی، سر به نیستشان کنند.

تصّور می‌رود یوسا هنگام نگارش این اثر، مدام، گوشه چشمی به کتاب «شهریار» ماکیاول داشته است و حتّی می‌توان رمان را به نوعی داستانی شده قسمتی از اندیشه‌های ماکیاول دانست.

ولی نعمت و پدر ملّت، بی برو برگرد، خود تروخیو است. دیکتاتوری که وفاداران سرسپرده و بی‌شماری دارد که «تروخیست» نامیده می‌شوند. تروخیستها همه‌جا هستند! بین دوستان و حتّی در بین-مثلا- دشمنان! این را دیگر تروخیست‌های چکمه‌پوش هم می‌دانند.

یوسا در این رمان، روزگار مردمانی را به یش نما می‌آورد که در شرایطی جبری تا مغز استخوانشان تروخیست می‌نمایند و از هیچ کاری برای اثبات وفاداری‌شان به تروخیوی دیکتاتور ابا ندارند. حتی اگر بخواهند، می‌توانند مانند سناتور اگوستین کابرال، دختر چهارده ساله‌شان-اورانیا-را دو دستی به دیکتاور تروخیو پیشکش کنند!

نام رمان نیز نامی کاملا ایمایی و دو وجهی است، «سور»، به‌معنای جشن است. و «بز» نیز لقب بورخیو، دیکتاتور دومینیکن، منتها از فحوای امر چنین برمی‌آید که این جشن، به واقع جشن نیمه شیطانی آدم‌هایی است که در مدار بسته جامعه‌ای مورد ظلم قرار گرفته در حال احتضارند، بی‌آنکه کاری ازشان ساخته باشد.

از امتیازات در خور اعتنای دیگر رمان، می‌توان به قصه پر افت‌وخیز و پر حادثه آن اشاره کرد.

«.. کشتن هرکس، نه. کم کردن شرّ جبّار، چرا. تا به حال اصطلاح جبارکشی به گوشت خورده؟ در موارد فوق العاده، کلیسا اجازه این کار را داده. این را قدیس توماس آکویناس نوشته.»

نویسنده برای ترور تروخیو به دست انقلابیون، به توجیهات معقولی از این دست نیز می‌پردازد، تا نشان دهد عوامل جهت‌دهنده و تعیین‌کننده در رمان از دل خودشان جوشیده و بیرون آمده‌اند و نه اینکه او آنها را به رمان تحمیل کرده باشد.

منبع: ۱pezeshk

درباره‌ی book-book

همچنین ببینید

عرفان حافظ

این کتاب مجموعه‌اى است مشتمل بر پنج جلسه کنفرانس استاد شهید مطهری که در حدود …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.